Kütahya tarih boyunca kadim medeniyetlere beşiklik yapmış merkez ve
ilçeleriyle beraber Anadolu'nun en eski ve en önemli yerleşim bölgelerinden
biridir. Mevcut bilgilere göre, M.Ö. 1500 yıllarına kadar uzanan geçmişinde
Hitit'ler den başlayan sürece M.Ö. 12. yüzyılda bölgeye yerleşen Frigler ve
daha sonra Romalılar katılmıştır.




M.S. 395-1074 yılları arasında yine devrin
büyük medeniyetlerinden olan Bizans'ın yönetiminde kalmış ve nihayet
Müslüman Türk'lerin Anadolu'ya gelmesiyle Selçuklu Medeniyetiyle tanışmış
daha sonra da 1260-1429 tarihleri arasında Germiyanoğlu devletine başkentlik
yapmıştır. Bu sırada Anadolu da yer tutan Osmanlılarla dünür olmuş, Şehzade
Beyazıt'ın 1381-89 yıllarında Kütahya da vali olarak görev yapmıştır.
Germiyanlı II. Yakup'un 1429 da vefatıyla tamamen Osmanlı topraklarına
katılan Kütahya Osmanlı Devletinin en değerli merkezlerinden biri olmuştur.
Kütahya'da 1833 yılına kadar Anadolu beylerbeyliğine merkezlik etmiş,
(1542-1566) yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın oğulları Şehzade
Beyazıt ve II. Selime de kucak açmıştır.



Milli Mücadele yıllarında en stratejik konumda olan hareketler Kütahya ve
Sakarya çıvarında cereyan etmiştir. Dumlupınar Meydan Muharebesi ve zaferi
burada kazanılmış ve Atatürk " ilk hedefiniz Ak denizdir ileri" emrini
Dumlupınar sırtlarında vermiştir. Bu emrin takipcisi olan Ordumuz 30 Ağustos
1922 de saat 18. 00 sularında Kütahya'yı, 1-2-3-4 Eylül günlerinde de
ilçelerini kurtararak harekatını 9 Eylülde İzmir'de tamamlamıştır.
Kütahya, tarih boyunca her alanda yetiştirdiği insanlarla Anadolu kültürüne
ve insanlığa büyük hizmetlerde bulunmuştur. Kütahya'lı, tarih boyunca
iyinin, güzelin, doğrunun yanında olmuş, insani ve kültürel değerlerini
korumuş, çelebilik mevkiini hiç bırakmamıştır.
Kütahya' da bugün her evde ya bir şair, ya bir ressam, ya bir müzisyen veya
desinatör mevcuttur. Belki ressamı en fazla olan vilayetimiz Kütahya'dır.
Estetik zevki gelişmiş olan halkımız sevgi dolu, cana yakın ve iyilik
severdir.



Kütahya'da çini ayrıcalıklı geleneksel, örfi bir sanat dalı olarak gelişmiş
ve halk tarafında benimsenmiştir. Geleneksel yöntemlerle beraber modern
üretime, tarihi ve çağdaş motiflere yer vermesini başarmış böylece tüm
dünyada tanınan ve bilinen bir değer ortaya çıkartmıştır.
Kütahya'nın her bölgesinde çeşitli tarihi eserler bulmak ve görmek
mümkündür. Aızanoı Antik Kenti
Kütahya'ya 57 km uzaklıktaki Çavdarhisar ilçe
merkezindedir. Aızanoı adının mitoloji kahramanı Azan'dan geldiği
sanılmaktadır. Söylenceye göre Azan, Zeus'un kızlarından Su Perisi Erato ile
Arkadya ulularından Kral Arkas'ın oğludur. Öncül Frigler'in yerleştiği
güneydeki birçok tepe gibi Aızanoı de Frigler'in ana yerleşimlerinden
biridir. Kentin yüksek platosu üzerinde bulunan Zeus tapınağının çevresinde
yapılan kazılarda, M.Ö.III. bin yıllarından yerleşme tabakaları ortaya
çıkarılmıştır.



Yakın zamanda ovanın bir çok yerinde saptanan yerleşme
tepeciklerinin birisi de Anadolu'nun erken dönemlerinde bu ana kutsal
alanının yerindedir Helenistik dönemde bu bölge değişimli olarak Bergama'ya
ve Bithyni'ya bağlı iken M.Ö. 133'te Roma egemenliğine girmiştir.
M.Ö. II. Yüzyılın birinci yarısından itibaren Aızanoı'nin
ilk sikkeleri bilinmektedir. Roma İmparatorluk döneminde tahıl ekimi, şarap
ve yün üretimi sayesinde zenginleşmiş ve ünü bölge sınırlarını aşmış olan
Aızanoı'de kesin kentleşme bulgularına ancak I. yüzyıl sonlarına doğru
rastlanmaktadır. Erken Bizans döneminde piskoposluk merkezi iken, VII.
yüzyıldan itibaren önemini yitirmiştir. Tapınak düzlüğü orta çağda bir
hisara dönüştürülmüştür. Selçuklu beyliği döneminde Çavdar Tatarları
tarafından üs olarak kullanılmıştır. (13. yy.) Bu yüzden buraya Çavdarhisar
adı verilmiştir..


Aızanoı 1824 yılında Avrupalı gezginlerce yeniden
keşfedilmiş, 1830-1840 lı yıllarda incelenmiş ve tanımlanmıştır. 1926
yılında M. Schede ve D. Krencher başkanlığında Alman Arkeoloji Enstitüsünün
kazıları başlamıştır. Çalışmalara 1970 yılından beri devam edilmektedir.
Antik kentte zamanında 120.000 civarında insanın yaşadığı tahmin
edilmektedir.
Kalıntılar arasında Anadolu'nun ve dünyanın en iyi korunmuş
Zeus tapınağı, 20.000 kişi kapasiteli tiyatro ve ona bitişik 13.500 kişilik
stadyum, iki hamam, dünyanın ilk borsa yapısı, sütunlu cadde, Kocaçay
üzerinde ikisi ayakta beş köprü, Meter Steunene kutsal alanı, nekropoller
Kocaçay üzerinde antik bir bent , su yolları, kapı yapıları bulunmaktadır.
Aızanoı antik kenti Efes, Bergama, Side gibi kentlerle çağdaştır.